دستهبندی: مقالات
برچسبها :
آیا عطرها از نفت ساخته میشوند؟
Are perfumes made from petroleum?
توضیحات
امروز قرار است سفری کنیم به قلب یک انقلاب آرام؛ انقلابی که در آن بوی خوش عطرهای لوکس، دیگر از دل نفت و پتروشیمی بیرون نمیآید، بلکه از پوست پرتقالهایی که دور میریزیم، از ضایعات کارخانههای کاغذ، و از درختان کاج شروع میشود.
بخش اول: رؤیای ۱۰۰٪ سبز
تا سال ۲۰۳۰، چند شرکت بزرگ دنیا قول دادهاند که عطرهایشان را از موادی بسازند که هم ۱۰۰٪ تجدیدپذیر باشند و هم ۱۰۰٪ زیستتخریبپذیر. یعنی نه فقط از گیاه و ضایعات درست شده باشند، بلکه وقتی وارد طبیعت میشوند، سریع و بدون ضرر تجزیه شوند.
شاید بگویید صنعت عطر چه سهمی در آلودگی دارد؟
مقاله میگوید: از نظر حجم، خیلی کم. حدود ۶۴۰ هزار تن مواد معطر در سال مصرف میشود. در مقایسه با مصرف نفت و هیدروکربنها، این عدد ناچیز است. اما نکته اینجاست: عطرها ارزش بالایی دارند و صنعت عطر میتواند پیشگام تغییر باشد.
امروز، ۷۶ درصد مواد عطری پتروشیمیایی هستند و فقط ۲۴ درصد تجدیدپذیر. پس راه زیادی مانده است.
🍊 بخش دوم: مرکبات – قهرمانان پایداری
مثال ملموس:
روغن پرتقال شیرین را در نظر بگیرید. این روغن از پوست پرتقال به دست میآید؛ همان پوستی که در کارخانههای آبمیوهگیری دور ریخته میشود. یعنی بدون اینکه درخت جدیدی بکاریم، از ضایعات یک صنعت دیگر، یک عطر خوشبو میسازیم.
سالانه بیش از ۱۰۰ هزار تن روغن پرتقال از همین راه به دست میآید.
و مولکولی به نام سیننسال همان راز بوی «پرتقال تازه پوستکنده» است. آلفا سیننسال بوی پرتقال شیرین و آبدار میدهد و بتا سیننسال کمی فلزیتر و تیزتر است.
نتیجه: مرکبات در مسیر سبز بسیار امیدوارکننده هستند.
---
🌿 بخش سوم: نتهای سبز – جای خالی نوآوری
خانواده سبز یعنی بوی چمن تازه بریده، برگ خیس و ساقه گیاه. عطرهایی مثل «کالین» یا برخی عطرهای طبیعی این حس را دارند.
اما اینجا خبر بد میرسد: برخلاف اسم این خانواده، موادش سبز نیستند!
بیشتر مولکولهای سبز مثل الکل برگ (همان بوی چمن بریده) هنوز از نفت ساخته میشوند یا پایدار نیستند.
مثال:
تصور کنید یک عطر با بوی باغچه بعد از باران بخرید، اما بدانید که ماده اصلیاش از پتروشیمی آمده و صدها سال در طبیعت میماند. این همان چالشی است که مقاله میگوید: «سبز بو میدهد، اما سبز نیست.»
به همین دلیل نویسندگان میگویند: خانواده سبز بزرگترین فرصت نوآوری را پیش رو دارد.
---
🍑 بخش چهارم: میوهای، گلی و چوبی
🍐 میوهای:
وضعیت خوب است. رایحه گلابی، هلو، زردآلو و میوههای خشک مواد پایدار زیادی دارند.
🌸 گلی:
اینجا مشکل اصلی تجدیدپذیری است نه زیستتخریبپذیری. یعنی بعضی گلها را باید از مسیرهای سبزتری ساخت.
🪵 چوبی:
این خانواده سختترین است. موادی مثل Iso E Super (یک بوی چوبی مخملی و عنبری که در خیلی از عطرهای مشهور هست) یا آمبروکس (جایگزین مدرن عنبر طبیعی با بوی گرم و معدنی) – هنوز جایگزین پایدار و اقتصادی ندارند.
مقاله میگوید: «مولکولهای چوبی آنقدر خاص و پیچیده هستند که کپی کردنشان با شیمی سبز، کار بسیار دشواری است.»
---
🌸 و 🔥 بخش پنجم: فلورینتال و شرقی – عطرهای گرم و شیرین
این خانواده یعنی ترکیب گلی + کهربا + وانیل + ادویه + رزین. بوی گرم، اغواکننده و دسرگونه.
وانیل:
وانیلین امروز از درختان یا ضایعات چوب ساخته میشود. یکی از موفقترین نمونههای شیمی سبز در صنعت عطر.
مالتول و اتیل مالتول:
بوی پشمک و شکر سوخته میدهند. اینها در عطرهای گورماند (خوراکینما) مثل عطرهای زعفرانی و کاراملی استفاده میشوند.
وضعیت پایداریشان نسبتاً خوب است.
---
🪨 بخش ششم: خانواده شیپر (Chypre) و فوژه (Fougère)
شیپر:
عطرهایی مثل شیپر قدیمی – ترکیبی از ترنج، گل، خزه بلوط و چوب. خشک، شیک، پیچیده و کمی تلخ.
چالش:
خزه بلوط هم طبیعی است، هم حساسیتزا و هم محدودیت برداشت دارد. صنعت سالهاست دنبال جایگزین پایدار و ایمن برای آن میگردد.
فوژه:
عطرهای مردانه کلاسیک مثل فوژه رویال – ترکیبی از اسطوخودوس، کومارین، خزه و چوب. بوی تمیز، آروماتیک، سبز و کمی صابونی.
کومارین:
بوی یونجه خشک و بادام شیرین دارد. هم طبیعی است (در دانه تونکا) و هم سنتزی. از نظر پایداری چشمانداز خوبی دارد.
بخش پایانی: حرف آخر مقاله
آیا میتوان صنعت عطر را ۱۰۰٪ پایدار کرد؟
مقاله با اطمینان میگوید: بله، اما هنوز راه طولانی مانده است.
· بعضی خانوادهها مثل مرکبات و میوهای جلوترند.
· بعضی مثل سبز و چوبی نیاز به نوآوری جدی دارند.
· زیستتخریبپذیری به اندازه تجدیدپذیری مهم است.
· و مهمتر از همه: این محدودیتها، فرصتی برای خلق بوهای تازه و مولکولهای جدید هستند.
پس دفعه بعد که عطر موردعلاقهتان را زدید، شاید بهتر است بدانید: شاید بوی آن، نه از دل یک چاه نفت، که از پوست یک پرتقال یا تنه یک درخت کاج بیرون آمده باشد.
و شاید این بو، بوی آیندهای باشد که هر روز سبزتر میشود.
· عنوان کامل مقاله (انگلیسی): Sniffing Out the Sustainable Future: The Renewability Revolution in Fragrance Chemistry
· عنوان فارسی: آینده پایدار در دنیای عطر: انقلاب تجدیدپذیری در شیمی رایحه و نام نویسندگان (الترلاین، بوگدان، کرافت)
· سال انتشار: ۲۰۲۴
· ژورنال: Chemistry – A European Journal (دوره ۳۰، شماره ۱۹)
مقاله در تاریخ ۱۵ فوریه ۲۰۲۴ به صورت آنلاین منتشر شده است .
نظرات
دستهبندی: مقالات
برچسبها :